Serious gaming in de zorg

Een blog door Maarten Stevens

Werk jij in de zorg? Dan zal je de term ‘serious gaming’ de afgelopen jaren vast wel eens zijn tegengekomen. Ik kan me voorstellen dat je niet direct een beeld had bij wat het was en wat je ermee zou kunnen. Misschien dacht je zelfs bij jezelf: ‘Games, dat is toch met schieten? Wat moeten wij daarmee in onze praktijk?’ In dit artikel neem ik je mee in de wereld van serious gaming in de zorg. Wat is het precies? Wat kun je ermee? Wat voor voorbeelden uit de praktijk zijn er? De reden dat serious gaming in de zorg steeds vaker wordt toegepast, is dat zorg en games heel goed bij elkaar passen. Sterker nog: games maken de zorg beter en goedkoper!

Wat is serious gaming?

Games spelen handig in op hoe mensen in elkaar zitten. Een praktisch voorbeeld: Ik wil mijn dochter naar school brengen en ze moet haar glas melk nog leeg drinken. Maar dat duurt al een kwartier en we dreigen te laat te komen… Ik zeg tegen haar: ‘Ik denk niet dat jij dat glas in drie slokken op kunt krijgen.’ Wat gebeurt er dan?

Je raadt het al: in twee slokken heeft ze haar melk op. Waarom lukte dat niet in een kwartier en toen ineens wel in tien seconden? Dat komt omdat ik haar uitgedaagd heb door te zeggen: jij kan dat niet. Het is heel menselijk om dan te willen laten zien dat je dat heus wel kunt.

In games kom je veel van dit soort trucjes tegen. Als je het spel klaar hebt en je bent tweede geworden, dan zal een deel van de mensen balen. Zij denken: ‘Ik wil eerste worden, ik doe het nog een keer!’ Zo werkt het ook met beloningen in games. Je bent geneigd vaker gedrag te vertonen dat een beloning oplevert binnen de game. Zo bestaan er heel veel game-mechanieken waarvan we weten dat mensen erdoor gemotiveerd raken.

Als we die mechanieken bewust inzetten, kunnen we games maken waarin mensen iets leren of bepaald gewenst gedrag gaan vertonen. En dat tijdens een activiteit die ze ook nog eens een blij en positief gevoel geeft, want mensen maken de stof dopamine aan tijdens het gamen. Deze stof geeft je een gelukkig en tevreden gevoel. Daarom vinden veel mensen games ook zo leuk.

Serious games versus entertainment games

serious gamingBij entertainment games is het doel dat je plezier hebt, bij serious games is het doel dat je iets leert. Dingen zoals schieten zullen dus ook niet snel voorkomen in een serious game – tenzij je bijvoorbeeld een game hebt waarin militairen schietvaardigheden kunnen oefenen. Dan zou je wel weer spreken van een serious game. Kortom: bij serious gaming zorg je ervoor dat de speler op een prettige, veilige en efficiënte manier iets leert.

Tegenwoordig zijn er op de basisschool al allemaal spelletjes die kinderen helpen om spelenderwijs rekenen en spellen te leren. Mijn eerste serious game speelde ik rond 1985 en was een topografie game waarbij je met een helikopter naar plaatsnamen moest vliegen. Zo leerde ik waar Warschau ligt. Een actieve en leuke manier van leren die ik nooit meer vergeten ben en veel ben gaan toepassen in mijn werkzame leven, waaronder binnen mijn werk als therapeut in de GGZ.

Voorbeelden serious gaming in de zorg

Er zijn al heel wat games ontwikkeld die de zorg ondersteunen en vooruit helpen. Hieronder een drietal voorbeelden die duidelijk de meerwaarde van games in de zorg laten zien.

valpreventie ouderenDe schaatsgame

In samenwerking met het UMCG en de RUG is de schaatsgame ontwikkeld. Het spel heeft als doel dat de speler zijn/haar balans verbeterd en zo minder vaak valt, iets dat onder ouderen best een groot probleem is. Vanuit het UMCG en de RUG is onderzocht welke oefeningen hierin kunnen helpen. Al snel bleek dat deze oefeningen saai werden bevonden en mensen daarom moeite hadden ze trouw te blijven uitvoeren. Daarnaast werd een deel van de oefeningen fout gedaan en had de behandelaar geen enkel idee of en hoe de oefening werd uitgevoerd.

Wij hebben een game ontwikkeld waarmee een patiënt thuis de oefeningen kan doen. Een sensor neemt de bewegingen van de speler waar. Maakt de speler de juiste beweging, dan gaat hij schaatsen in de game. Wel opletten dat je de wakken ontwijkt en bij de bruggen bukt!

Voert de speler de oefening verkeerd uit, dan komt de schaatser in het spel simpelweg niet vooruit. Allerlei data uit het spel – zoals het speeltijdstip, duur van het spel, aantal fouten – worden digitaal verzonden naar de behandelaar. Die kan vervolgens heel nauwkeurig de behandeling bijsturen: ‘Ik zie dat u links meer fouten maakt dan rechts, ik wil graag dat u langskomt voor aanvullend onderzoek.’

SoVaTASSserious gaming in de zorg

Kinderen met autisme hebben vaak moeite met sociale vaardigheden. Sterker nog, ze zitten meestal meer achter een scherm dan dat ze contact maken met anderen. Wat nu als we dat scherm juist gebruiken om deze kinderen sociale vaardigheden te laten oefenen?

In de game SoVaTASS wandelen de kinderen als postbode over een virtueel eiland. Zo komen ze verschillende mensen tegen. In verschillende sociale situaties moeten spelers de emotie van de voorbijganger inschatten en contact maken. Stap voor stap oefenen ze hun sociale vaardigheden in een veilige en bekende context. Leuk, leerzaam en meetbaar.

SnowWorld: pijnbestrijding met VR

Een van de eerste en nog steeds aansprekende onderzoeken naar de mogelijkheid van serious gaming in de zorg is SnowWorld. Soldaten die in de oorlog gewond waren en deels verbrand waren moesten steeds nieuw verband aangebracht krijgen. Iets dat erg pijnlijk was met de open wonden.

Uit onderzoek bleek dat de soldaten met behulp van VR en een game minder pijn ervoeren tijdens deze momenten. In de game werd bewust de andere kant getoond van de hete verbranding, namelijk: de koude wereld van sneeuw en ijs. Op de foto zie je zo’n behandeling. Het brein is afgeleid door het spel en leidt zo het lichaam om de tuin.

Zo zijn er nog veel meer voorbeelden van serious gaming in de zorg te vinden op onze portfoliopagina. Er zijn talloze situaties te verzinnen waarin technieken uit games de zorg verder kunnen helpen. Denk aan een simulatie van een CT-scan die angst bij patiënten vermindert of aan revalideren na een operatie middels een spel. Denk aan een VR-training waarmee operaties geoefend kunnen worden of een e-learningtool die het aanleren van ingrepen vergemakkelijkt. Een ding is zeker: serious gaming en de zorg, die twee gaan nog heel veel samen optrekken de komende jaren.

Voordelen serious games in de zorg

Waarom is serious gaming juist voor de zorg zo waardevol? Dat heeft – naast het plezier en de effectiviteit – te maken met allerlei praktische en organisatorische voordelen. Serious gaming in de zorg is bijvoorbeeld:

  • Goedkoper
    De zorgkosten lopen al jaren op en de zorg moet beter en tegelijkertijd goedkoper worden. Serious games kunnen hierin een oplossing zijn. Een voorbeeld: in plaats van dat je tien behandelingen van een fysiotherapeut krijgt, wordt het mogelijk om een deel van de oefeningen thuis te doen met een game die de behandelaar rechtstreeks inzicht geeft in jouw voortgang. Op basis van de data uit de game kan de behandeling helemaal op jouw behoefte worden toegespitst. Dit scheelt een hoop tijd en geld.
  • Meetbaar
    Dat brengt ons direct op het tweede voordeel: de zorg moet evidence based zijn. Games kunnen hele duidelijke statistieken opleveren. Hoe vaak is het spel gespeeld, hoe lang, wat ging goed, wat ging fout en ga zo maar door. Waar je vroeger je trouwheid aan de oefeningen nog een beetje mooier kon voorstellen dan daadwerkelijk het geval was geweest, kan je behandelaar nu tegen jou zeggen: ‘Nou, in het EPD zie ik dat je nul keer de oefeningen gedaan hebt…’
  • Veiliger
    Om nog even bij het voorbeeld van fysio oefeningen te blijven: uit onderzoek blijkt dat een deel van de mensen na hun afspraak met de fysiotherapeut niet meer goed weet hoe ze de aangeleerde oefeningen thuis moeten doen. Ze doen de oefening vervolgens niet correct of lopen zelfs blessures op door een foute houding. In een game kun je de uitleg nog eens en herhalen en zelf uitsluiten dat mensen de oefening verkeerd doen, zoals bij de Schaatsgame (zie voorbeelden). Kortom: serious gaming zorgt ervoor dat mensen veilig kunnen oefenen. Dat geldt op allerlei vlakken en in allerlei sectoren. Denk bijvoorbeeld aan een spel waarin artsen in opleiding een proefoperatie kunnen uitvoeren. Als het fout gaat dan is er geen echt mens dat daaronder lijdt, het is immers maar een spel.
  • Leren op je eigen tempo
    Stel: je bent arts-assistent en werkt op een spoedeisende hulp. Je leert dan van de situaties die zich aandienen. Misschien zie je wel dertig keer een beenbreuk, maar heb je nog nooit geoefend met een longontsteking. Je leert in het echt, maar daardoor ben je ook afhankelijk van wat er binnen komt. In een game kun je precies aangeven wat je wilt leren. Sterker nog: je hoeft niet een uur te wachten op je eerste patiënt, maar kunt gewoon in je eigen tempo doorleren. Serious games maken leren makkelijker en zijn aanpasbaar aan jouw leerbehoefte. Thuis, in de trein, op het werk. Je kunt leren en gamen wanneer jij wilt.

Hierover doorpraten?

Bel of mail mij gerust. Of volg me op Linkedin! Daar deel ik regelmatig updates over interessante ontwikkelingen op het gebied van serious gaming.